Uspomena tugu krije

Na prostorima celokupne bivše Jugoslavije i dan danas retko koje slavlje prođe, a da se ne začuju emotivni stihovi o ljubavi, Višegradu, Bikavcu i Drini, iako malo ljudi ko zna ko je autorpoznate pesme „U lijepom starom gradu Višegradu“. Mnogi će reći da je ova pesma stara bosanska sevdalinka ili izvorna pesma. Pravi poznavaoci stare narodne muzike veoma dobro znaju ime Dragiše Nedovića, rođenog u Kragujevcu 1916. godine, gde je živeo i radio sve do smrti 1966. godine. Počeo je da stvara i piše pesme još kao dete. Pored Ive Andrića, a sada i Emira Kusturice, Višegrađani su bez sumnje saglasni da je njihov grad proslavio upravo Dragiša Nedović, rođeni Šumadinac, autor je pesme koju mnogi nazivaju i himnom ovog grada.

Rođen je 20.jula 1916.godine u Kragujevcu, u siromašnoj gradskoj porodici, koja je brojala devetoro dece. Otkako se opismenio, Dragiša je pisao i komponovao pesme. Sam je i naučio da svira gitaru, pa se sa svega šesnaest godina, otisnuo od kuće u beli svet. Krenuo je peške, sa svojom starom gitarom, najpre po Srbiji, sa idejom “da narod čuje njegovu muziku”. Tada je nastala (autobiografska) pesma “Siromah sam druže”, koja je svojevremeno proslavila Mileta Bogdanovića.

Putujući i stvarajući, stiže i do Bosne, gde su nastale njegove antologijske pesme „U lijepom starom gradu Višegradu“ i „Prođoh Bosnom kroz gradove“. Kao jedna od najomiljenijih, zaživela je i u narodu ostala pesma posvećena Višegradu. Ova pesma je u izvornoj verziji nazivana „Jutros rano slušam“ i bila je posvećena devojci Kiki sa Bikavca, poznatom uzvišenju iznad Višegrada, odakle se vidi čuvena ćuprija na Drini. Dragiša Nedović je pesmu napisao 1936. godine kada je boravio u Višegradu, gde je i upoznao Kiku. Pesmu je prvi put, pedesetih godina prošlog veka, snimio poznati bosanski pevač narodne muzike Himzo Polovina i ubrzo je postala apsolutni hit, ne samo među stanovnicima Višegrada i u Bosni, nego širom bivše Jugoslavije, pa čak i van njenih granica. Pesma je imala još jednu strofu, treću, koju Polovina tada nije snimio, a koja je glasila:

„Ustaj, isprati me moram da putujem
u Srbiju idem svome rodnom gradu
za tobom ću Kiko večno da tugujem
zašto sam te samu ostavio mladu“.

Tada je zabeleženo da je Nedović tužio Polovinu jer mu je ukrao pesmu, a posebno zbog toga što je izbacio spornu treću strofu. Spor je na sudu nekako izglađen, pa je Himzo Polovina na sledećem izdanju, Dragišu Nedovića naveo kao autora pesme, ali ni na tom izdanju nije snimljena sporna strofa. Dosta kasnije je u svoj repertoar kompletnu pesmu snimio naš pevač Radiša Urošević.

Kasnije, put Dragišu Nedovića vodi u Dalmaciju, gde je napisao brojne pesme, koje su se dugo smatrale izvornim dalmatinskim, a i danas ih tamo rado pevaju, neznajući da im je te najlepše pesme napisao jedan Šumadinac. Najpoznatije su “Kad si bila mala Mare” (originalan naziv “Mare, Mare, srićo moja”), “O lipa ti neznanko”, “O brodiću beli”, “Split”, “Jadrane plavi”…

Posle nekoliko godina, vraća se u Kragujevac, gde nastavlja školovanje. Nije imao dovoljno novca za gimnaziju, pa je završio mašinbravarski zanat. U Kragujevcu ga zatiče i nesrećni Drugi svetski rat. Oktobra 1941. godine izveden je na streljanje u Šumaricama, ali ga tamo prepoznaju kao muzičara, i na insistiranje da ga ne pogube,odvode ga u nemački logor Dormagen. Tamo kao ratni zarobljenik provodi četiri godine. Za vreme boravka u logoru, oboleva od tuberkuloze, i nakon povratka piše tužnu pesmu “Pluća su mi bolna”. Pesmaje veoma sugestivno delovala na slušaoce te je u to vreme širom Jugoslavije zabeležen veliki broj samoubistava ljudi obolelih od tuberkuloze.Ta pesma je kasnije, od strane CK, zabranjena za javno izvođenje i odlučeno je da se ploča povuče iz prodaje i zabrani njeno izvođenje. Tek kada je jednom prilikom Jovanka Broz, za koju se neko vreme pričalo da je bolovala od ove bolesti, naručila ovu pesmu na jednom slavlju od čuvene Nade Mamule, zabrana je i zvanično ukinuta.

Vrativši se iz zarobljeništva, saznaje da je veliki broj njegovih tekstova uništen. Ipak, nastavlja da komponuje i piše pesme. Pedesetih godina, u Smederevskoj Palanci, sa prijateljima osniva prvo Udruženje kompozitora i pisaca pesama sa narodnim motivima. Pored njega, članovi su bili Petar Tanasijević, Miodrag Krnjevac, Vita Životić i Obren Pjevović.

Dragiša Nedović umire iznenada u svojoj pedesetoj godini od infarkta, 31. januara 1966.godine. Imao je dvoje dece, sina Aleksandra i ćerku Radu. Iza sebe je ostavio neistraženu zaostavštinu ogromnog značaja i veliki broj pesama koje se pevaju i dan danas, kao izvorna, narodna i starogradska muzika. Brojne pesme su nestale, uništene ili pokradene…

Od 2006. godine, u Vrnjačkoj Banji se svake godine održava festival narodne muzike, u njegovu čast. Iza Dragiše Nedovića je prema nezvaničnim podacima, ostalo više od 800 pesama, a neke od najpoznatijih su:

“Kome šumiš, oj Moravo”, “Negde u daljini pogled mi se gubi”, “Na Moravi vodenica stara”, “Šumadijo rodni kraju”, “Kosio sam seno, dole kraj Morave”, “Bašto moja, puna li si cveća”, “Harmoniko moja, suzom nakvašena”, “Ajd’ d’ idemo Rado”, “Jesen prođe, ja se ne oženih’”, “Lepe li su nano, Gružanke devojke”, “Stani, stani Ibar vodo”, “Obraše se vinogradi”, “Ja posadih jednu ružu belu”, “Ja ne žalim oči svoje”, “Ako pitaš srce moje”, “Teci teci hladna Jesenice”, “Tebi moja Šumadijo”, “Što da žalim mladost svoju”, “Pokraj Ibra, mala varošica”, “Igra kolo kraj Nišave”, “Zarudela zora na Moravi”, “Beograde, grade na Dunavu”, “Odrast’o sam dole, kraj same Morave” …


2010. godine na zasedanju Skupštine opštine Višegrad, predloženo je da ovaj poznati tekstopisac dobije ulicu u Višegradu, i to baš u naselju Bikavac. Ovaj predlog tada, nažalost, nije dobio potrebnu većinu, na razočaranje mnogih koji smatraju da je on to zaslužio. Ostaje nada da će vremenom Višegrađani uvideti propust i na neki način ovekovečiti Nedovića i njegov boravak u Višegradu, kao što je i on sam ovekovečio njihov grad u pesmi.

Piše: Nebojša Danilović